Học phân tích kỹ thuật

Phân tích kỹ thuật là dùng giá và khối lượng trong quá khứ để trả lời bốn câu: thị trường đang đi lên hay xuống, vùng giá nào quan trọng, lực đang mạnh hay yếu, và biên độ rung đang rộng hay hẹp.

Nó không trả lời được “giá ngày mai bao nhiêu”. Cái nó cho bro là một kịch bản có điểm sai rõ ràng: nếu giá làm thế này thì mình đúng, nếu làm thế kia thì mình sai và cắt. Chỉ vậy thôi — nhưng chỉ vậy là đủ để không cháy tài khoản.

Cả trang này viết cho spot — mua đứt bằng tiền mặt, ôm coin về tài khoản. Mọi con số, mọi công thức bên dưới đều tính theo kiểu đó. Nhưng phần lớn nội dung TA bro đọc trên mạng lại viết cho futures, nên biết trước chỗ khác nhau sẽ tránh được việc áp nhầm.

Vậy tại sao dashboard này toàn số của futures? Open Interest, Funding, Thanh lý — đều là số liệu futures, và bro chơi spot. Lý do: thị trường futures lớn hơn nhiều và nó kéo giá spot đi. Một cú tăng chỉ do người vay tiền đẩy lên thì rất dễ sập ngược khi họ bị ép bán; một cú tăng có tiền mặt thật mua vào thì chắc chân hơn. Đó chính là câu hỏi mà Health Score trả lời — và là lý do bro, một người chơi spot, vẫn cần nhìn mấy con số đó.

Thứ tự bắt buộc: đọc 1D trước, rồi mới xuống 4H. Đảo ngược thứ tự này là cách nhanh nhất để mua vào giữa một xu hướng giảm mà không biết.

1. 11D — xu hướng. Đang lên = đỉnh sau cao hơn đỉnh trước và đáy sau cao hơn đáy trước. Đang xuống = ngược lại. Không thấy rõ cái nào = đi ngang, và đi ngang là trạng thái phổ biến nhất.
2. 21D — bộ lọc. Giá nằm trên đường EMA200 thì chỉ tìm lệnh mua. Nằm dưới thì đứng ngoài. Với spot, “đứng ngoài” là một lựa chọn hoàn toàn hợp lệ.
3. 31D — vẽ vùng. Ba đến sáu vùng thôi. Vẽ nhiều hơn thì nhìn đâu cũng thấy tín hiệu.
4. 44H — chờ setup. Chỉ có hai kiểu đáng học lúc đầu: giá hồi về vùng hỗ trợ, hoặc giá phá vùng kháng cự rồi quay lại test.
5. 5Viết ra ba con số trước khi bấm mua: giá vào, giá cắt lỗ, giá chốt lời. Chưa viết được thì chưa được vào.
6. 6Tính cỡ lệnh từ khoảng cách cắt lỗ — xem mục Cỡ lệnh. Đây là bước hay bị bỏ nhất và cũng là bước tốn tiền nhất khi bỏ.

Bước 1 trông như thế này. Không cần chỉ báo nào — chỉ cần nhìn xem đỉnh và đáy có đang cao dần lên không:

Nhận ra một xu hướng tăng thì dễ. Khó là nhận ra lúc nó đã hỏng — vì lúc đó chart vẫn còn trông khá đẹp, và ai cũng muốn tin đây chỉ là một nhịp hồi.

Định nghĩa ở bước 1 đã chứa sẵn câu trả lời: xu hướng tăng là đỉnh sau cao hơn và đáy sau cao hơn. Nó kết thúc khi một trong hai vế đó gãy, theo đúng thứ tự này:

1. 1Cảnh báo: đỉnh thấp hơn. Giá bật lên nhưng không vượt được đỉnh cũ. Lực mua đã yếu đi, nhưng cấu trúc chưa hỏng — đáy vẫn đang cao dần. Không mua thêm, chưa cần bán.
2. 2Xác nhận: đóng nến dưới đáy gần nhất. Đáy cao hơn gần nhất là chỗ người mua đã từng đỡ. Giá đóng hẳn xuống dưới nó nghĩa là lần này họ không đỡ nữa. Từ đây không còn gọi là xu hướng tăng.
3. 3Sau đó: đứng ngoài, chờ cấu trúc mới. Không phải “chắc sắp đảo chiều giảm” — phần lớn trường hợp giá sẽ đi ngang một thời gian. Chờ lại một chuỗi đáy cao dần mới rồi mới tính tiếp.

Xu hướng giảm thì lật ngược lại: đáy cao hơn là cảnh báo đầu tiên, và đóng nến trên đỉnh gần nhất mới là xác nhận giảm đã hết. Với spot, đó cũng là lúc sớm nhất nên bắt đầu tìm lệnh mua — không phải lúc giá “đã giảm nhiều rồi”.

Khối lượng cho biết sớm hơn một chút. Trong xu hướng tăng khoẻ, các nến tăng thường có khối lượng lớn hơn các nến giảm. Nếu giá vẫn lên mà khối lượng mỗi nhịp tăng một nhỏ dần, còn các nhịp giảm lại nặng dần, thì lực mua đang cạn trước khi cấu trúc kịp gãy.

Phần lớn altcoin đi theo BTC. Khi BTC giảm mạnh, gần như cả thị trường giảm theo, và thường giảm sâu hơn BTC. Một setup altcoin đẹp tới đâu cũng khó chạy nổi khi BTC đang rơi.

Nên trước khi đọc chart của một altcoin, đọc chart 1D của BTC trước — đúng quy trình ở trên, chỉ đổi sang BTC:

Trang Overview luôn có BTC ở thẻ đầu tiên. Nhìn Health và Risk của BTC trước khi nhìn tới coin khác cũng là một cách làm bước này nhanh.

Đây là thứ đáng học nhất, hơn mọi chỉ báo cộng lại. Hỗ trợ là vùng giá từng nhiều lần ngừng rơi. Kháng cự là vùng từng nhiều lần ngừng tăng.

Vẽ thành vùng, không phải một đường mỏng. Vùng 98–100 chứ không phải đúng 99.0. Giá không tôn trọng con số lẻ của ai cả, nó chỉ phản ứng quanh một khu vực.

Về cây nến: đừng học thuộc hàng chục mẫu nến. Chỉ cần hai ý. Thân nến dài = một bên thắng dứt khoát. Râu nến dài = giá đã bị đẩy tới đó rồi bị từ chối. Râu dài xuất hiện ngay tại vùng đã vẽ mới có ý nghĩa; râu dài ở giữa khoảng trống thì chỉ là nhiễu.

EMA — đường trung bình là gì

Lấy giá đóng cửa của N nến gần nhất rồi tính trung bình, nến mới tính nặng hơn nến cũ. Vẽ ra thành một đường mượt bám theo giá. Chấm hết — không có phép màu nào ở đây.

Đó là toàn bộ khác biệt giữa EMA50 và EMA200: cùng một phép tính, khác số nến được nhớ. EMA200 trên khung ngày nhớ 200 ngày, nên nó gần như không rung theo tin tức — đúng thứ cần cho một bộ lọc.

RSI — và vì sao 70 không phải tín hiệu bán

RSI đo trong 14 nến vừa rồi, phần tăng chiếm bao nhiêu so với phần giảm. Toàn tăng thì RSI gần 100, toàn giảm thì gần 0, cân bằng thì quanh 50. Nó không đo giá cao hay thấp — nó đo lực.

ATR — thị trường đang rung mạnh cỡ nào

ATR là biên độ trung bình của một cây nến. ATR = 5 nghĩa là mỗi nến giá thường đi qua lại khoảng 5 điểm. Nó không nói hướng, chỉ nói độ rung.

Biết chỉ báo là gì rồi thì phải bật được nó lên. Chart miễn phí dùng được ngay có hai chỗ: TradingView (bản miễn phí đủ dùng) và chart ngay trong app Binance — thực ra cũng là TradingView, nên các bước gần như giống nhau.

Tên menu có thể lệch chút theo phiên bản, nhưng thứ cần tìm luôn là nút Indicators (hoặc Chỉ báo / biểu tượng fx) ở thanh trên đầu chart.

Bật EMA

1. 1Mở chart, đổi khung thời gian sang 1D ở thanh chọn khung phía trên.
2. 2Bấm Indicators, gõ tìm “Moving Average Exponential” rồi thêm vào.
3. 3Mở phần cài đặt của đường vừa thêm (bấm vào tên nó trên chart, hoặc biểu tượng bánh răng), đổi Length thành 200. Các ô còn lại để nguyên.
4. 4Đổi khung sang 4H, thêm một đường EMA nữa với Length = 50. Đó là hai đường duy nhất trang này dùng.
5. 5Lưu bố cục lại (Save) để lần sau mở lên không phải làm lại.

Bật RSI

1. 1Vẫn nút Indicators, gõ “Relative Strength Index” rồi thêm vào.
2. 2Không cần sửa gì: mặc định Length = 14 đúng là con số trang này dùng.
3. 3Nó hiện ra ở một khung riêng bên dưới chart giá, không nằm chồng lên nến — giống đúng hình ở mục trước.
4. 4Bật RSI trên khung 4H, vì đây là khung dùng để tìm điểm vào.

Con số hiện tại của mỗi chỉ báo nằm ở góc trên bên trái, cạnh tên nó — không cần rê chuột đo bằng mắt. Rê tới cây nến nào thì nó hiện giá trị của đúng cây nến đó.

Bản gốc của mục này thường bị bỏ qua, mà nó lại là thứ duy nhất quyết định bro còn tiền để giao dịch tiếp hay không. Quy tắc: mỗi lệnh chỉ được phép mất tối đa 1% tài khoản.

Cỡ lệnh không phải do bro thích, mà do khoảng cách cắt lỗ quyết định:

Ví dụ: tài khoản 1.000 $, chấp nhận mất 1% là 10 $. Vào ở 103, cắt lỗ ở 97,5 — khoảng cách là 5,5.

Khi công thức đòi quá số tiền đang có, chỉ có hai lối ra đúng: nới cắt lỗ ra chỗ thật sự phủ định luận điểm (rồi mua ít lại theo công thức), hoặc bỏ qua lệnh đó. Lối ra sai — và là lối gần như ai cũng chọn — là giữ nguyên cỡ lệnh rồi tự nhủ “chắc không xuống tới đó đâu”.

Tài khoản nhỏ: Binance có mức đặt lệnh tối thiểu (thường khoảng 5 $/lệnh) và bước làm tròn số lượng coin. Với tài khoản vài chục đô, công thức có thể ra một con số nhỏ hơn mức tối thiểu — lúc đó bro không ép cho đủ bằng cách mua nhiều hơn, mà chấp nhận rằng số vốn đó chưa giao dịch theo kỷ luật 1% được, và tập trước bằng giấy.

Với 1% mỗi lệnh, thua liền 10 lệnh thì tài khoản còn 90%. Với 10% mỗi lệnh, thua liền 10 lệnh thì còn 35% — và từ 35% muốn về lại vốn phải lãi 186%, gần như không thể.

Thua liền 10 lệnh không phải xui hiếm gặp. Với hệ thống thắng 40%, trong 100 lệnh thì chuỗi thua dài nhất thường rơi vào khoảng 9 lệnh liên tiếp. Đó là con số phải sống được qua, không phải con số để hy vọng tránh.

Vào lệnh xong thì chỉ còn đúng ba kết cục, và cả ba đều đã viết ra từ trước:

1. 1Chạm cắt lỗ — ra, không suy nghĩ lại. Lệnh này sai, còn tiền để đánh lệnh sau.
2. 2Chạm chốt lời — ra, hoặc bán một phần và dời cắt lỗ lên hoà vốn cho phần còn lại.
3. 3Luận điểm hỏng trước khi chạm cái nào — ví dụ giá đóng nến 4H dưới vùng hỗ trợ mà chưa tới giá cắt. Ra sớm cũng được, miễn là điều kiện đó đã viết ra trước khi vào lệnh.

Mua rải nhiều lần (DCA) mà không phá vỡ quy tắc 1%

Mua làm nhiều lần là chuyện rất bình thường ở spot. Nó chỉ nguy hiểm khi bro mua thêm vì giá đã xuống chứ không phải vì đã lên kế hoạch từ đầu — đó là gấp đôi lệnh khi lỗ, nằm trong bảng sai lầm bên dưới.

Làm đúng thì phải chia trước, và chia sao cho nếu cả hai lần mua đều khớp rồi vẫn dính cắt lỗ, tổng thiệt hại vẫn đúng 1%:

Mấu chốt: tổng số coin tính từ giá trung bình đã dự tính, chia ra trước, và cắt lỗ chỉ có một mức duy nhất cho cả hai lần. Không phải mua lần một hết cỡ rồi tới lúc lỗ mới nghĩ tới lần hai.

R là số tiền bro chấp nhận mất trong một lệnh. Lời gấp 3 lần số đó gọi là 3R. Điều quan trọng: tỉ lệ thắng cần thiết phụ thuộc hoàn toàn vào R:R.

(Công thức: tỉ lệ hoà vốn = 1 ÷ (R + 1). Cứ thế mà tính, không cần nhớ bảng.)

Bối cảnh 1D: đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, giá nằm trên EMA200. Hỗ trợ 98–100, kháng cự 118–120. Trên 4H, giá từ 115 hồi về 100–102, EMA50 4H quanh 101, RSI về 45 rồi bật.

Bối cảnh 1D: giá đi ngang trong khoảng 48–50 đến 60–62 đã nhiều tuần. EMA200 nằm ngang — bộ lọc xu hướng đang không nói gì, và đó cũng là một thông tin.

1. 1Một cây nến 4H đóng trên 62, tức là trên hẳn vùng kháng cự.
2. 2Kiểm tra khối lượng của chính cây nến đó. Nó phải cao rõ rệt so với trung bình 20 cây gần nhất — cỡ gấp rưỡi trở lên. Phá vùng mà khối lượng èo uột thì thường là phá giả.
3. 3Giá quay xuống test lại vùng 60–62 (giờ vùng này đóng vai hỗ trợ).
4. 4Xuất hiện nến 4H râu dưới tại vùng test. Đây mới là lúc vào.

Vì sao không mua ngay lúc phá? Vì phá giả rất phổ biến: giá vọt lên qua vùng, quét hết lệnh cắt lỗ của người bán khống, rồi rơi ngược lại. Chờ test lại là bro trả giá cao hơn một chút để đổi lấy việc biết cú phá đó có thật hay không.

1D đi ngang chặt trong 100–110. Trên 4H giá đang ở 105–106, tức là chính giữa. Nến 4H râu dài cả hai phía liên tục.

Thử tính thì thấy ngay vì sao nên bỏ:

Vào giữa vùng là tự đặt mình vào thế phải đúng hơn một nửa số lần chỉ để không mất tiền. Đó không phải giao dịch, đó là đóng phí cho sàn.

Mục này không có trong bản gốc nhưng cần thiết, vì mục tiêu của bro là săn gem và làm airdrop. Ở đó phần lớn nội dung phía trên không áp dụng được, và biết trước điều đó tiết kiệm rất nhiều tiền.

Vùng hỗ trợ chỉ có ý nghĩa khi nó đại diện cho quyết định của nhiều người độc lập. Trên một token mà ba ví nắm 60% nguồn cung, cái gọi là “vùng hỗ trợ” chỉ là chỗ một người tình cờ dừng tay. Ngày mai họ đổi ý thì vùng đó biến mất.

Thay chart bằng năm câu hỏi về token

Chart của gem không nói được nhiều, nhưng cấu trúc của chính token thì nói được: ai đang cầm, và ai sắp được phép bán. Trả lời trước khi mua:

Narrative là câu chuyện thị trường đang chú ý: AI, memecoin trên một chain nào đó, một mảng mới vừa có sản phẩm chạy được. Trong thị trường mà phần lớn altcoin cứ tạo đáy mới, thường chỉ có một đến hai mảng được tiền đổ vào cùng lúc. Đọc được mảng đó là đọc được dòng tiền đang nằm ở đâu.

Nhưng phải gọi đúng tên việc mình đang làm. Mua một coin vì nó đang nằm trong câu chuyện nóng là đánh theo đà, không phải đầu tư. Coin sống nhờ sự chú ý; hết câu chuyện thì hết người mua, và phần lớn không bao giờ quay lại giá cũ.

Thấy một coin đang xanh vài chục phần trăm thì làm gì

1. 1Tìm lý do. Search mã coin trên X (Twitter). Có ai viết ra vì sao nó đáng mua không — một luận điểm, không phải chỉ “mua đi, sắp x10”. Hô kèo mà không có lý do thì coi như không có gì.
2. 2Xem ai viết. Người đó có lịch sử phân tích đúng không, hay tuần nào cũng hô một coin mới? Được những người có tiếng trong giới theo dõi không?
3. 3Tự đánh giá luận điểm. Nó có hợp với câu chuyện thị trường đang chú ý không? Nếu chính bro không giải thích lại được lý do bằng một câu, thì chưa phải lúc mua.
4. 4Kiểm tra token. Dán địa chỉ hoặc mã vào Lookup để xem thanh khoản và quét an toàn, rồi trả lời năm câu hỏi ở Ví dụ 4.
5. 5Ghi vào Journal trước khi bấm mua — ô Source là người đưa ra kèo, ô Thesis là lý do. Sau vài chục lệnh, bảng By source sẽ cho biết nguồn nào thật sự làm bro có lãi.

Ý của mục này lấy từ bài Tokens in the Attention Economy của Cobie. Luận điểm chính: trong crypto, token in ra bao nhiêu cũng được, tiền cũng không thiếu — thứ thật sự khan hiếm là sự chú ý. Số người để ý tới một coin là có hạn, và giá chạy theo nó.

Giá coin cũng vậy. Nó tăng mạnh nhất trong giai đoạn đang được biết tới — khi số người chú ý tăng nhanh hơn số người đã mua. Khi ai cũng biết và ai cũng đã mua, phần tăng nhanh đã hết.

Dấu hiệu một coin đã bão hoà

1. 1Người không chơi crypto hỏi bro về nó. Lúc đó gần như không còn ai chưa biết để mua tiếp.
2. 2KOL và YouTuber lớn cùng hô một lúc. Họ kiếm tiền từ sự chú ý của người xem — lời khuyên đi theo thứ đang được xem nhiều, không theo giá trị của coin.
3. 3Giá lên mà khối lượng mỗi nhịp nhỏ dần — như mục Khi nào xu hướng kết thúc.
4. 4Dashboard báo tiền vay đang đẩy giá: Funding cao, OI tăng mạnh, tín hiệu LONG_CROWDING hoặc LEVERAGED_RALLY. Người đến sau cùng thường dùng đòn bẩy — và đây là phần dashboard này đo được mà bài viết không có.

Coin đáng giữ lâu, hay chỉ là bẫy?

Câu hỏi phân biệt Winner với Bẫy: có người dùng nó mỗi ngày không, hay chỉ có người nói về nó? Coin giữ được sự chú ý là coin có hệ sinh thái người ta vào dùng hằng ngày, hoặc cộng đồng tự quảng bá cho nó. Coin chỉ có câu chuyện thì câu chuyện hết là hết.

Chart chỉ cho bro thấy giá đã đi thế nào. Dashboard trả lời thêm một câu mà chart không trả lời được: ai đẩy giá đi — người mua bằng tiền thật trên spot, hay người vay tiền trên futures. Hai nguồn này độc lập với nhau, nên khi chúng cùng nói một điều thì đáng tin hơn hẳn từng cái riêng lẻ.

Thứ tự không đổi: chart quyết định có setup hay không. Dashboard chỉ dùng để tăng hay giảm niềm tin vào setup đó — không bao giờ để tạo ra một lệnh mà chart không có.

Đọc hết trang này bro vẫn chưa biết phương pháp của mình có hiệu quả không. Chỉ có một cách biết: ghi lại mọi lệnh rồi đếm.

Mỗi lần xem chart, điền đúng tám dòng này — kể cả khi quyết định không vào:

1. 1Xu hướng 1D: lên / xuống / ngang
2. 2Giá so với EMA200 1D: trên / dưới
3. 3Vùng hỗ trợ và kháng cự đã vẽ
4. 4Setup 4H: hồi về / phá rồi test / không rõ
5. 5Giá vào dự kiến
6. 6Giá cắt lỗ, và cắt theo giá hay theo nến đóng
7. 7Giá chốt lời, và R:R tính ra bao nhiêu
8. 8Nếu bỏ qua: lý do bỏ

Trang Journal trong dashboard này là chỗ để ghi. Sau 30–50 lệnh mới bắt đầu có gì đó để đọc — dưới ngưỡng đó thì con số nào cũng chỉ là may rủi.